Nghĩ về người Nghệ hôm qua và hôm nay
Vậy mà, kỳ lạ thay, cái nắng rát bỏng cháy của những trận gió Lào, cái cuồng nộ, phong ba của những cơn bão hàng năm dường như đã cùng với cái địa thế đất trời mà tạo ra cho người Nghệ một đặc trưng tính cách riêng biệt, một bản ngã ít vùng quê nào có được!
CĐV bóng đá Xứ Nghệ trên đường phố Thủ dầu Một (Bình dương), đến sân cổ vũ cho SLNA trong trận gặp Bình dương
Nhắc đến tính cách của con người xứ Nghệ, hẳn ai trong chúng ta cũng phải nhớ tới nhận xét của học giả Đặng Thai Mai: Họ "can đảm đến sơ suất, cần cù đến liều lĩnh, kiên quyết đến khô khan và tằn tiện đến "cá gỗ". Câu nói bao trùm trong đó những đặc điểm tâm lý, vừa là một đức tính đáng quý, vừa là một khuyết điểm của người dân quê mình?
Không phải đã hết điều này điều nọ, nhưng nhìn chung, thì "người Nghệ An sống tình cảm". Đó là câu nói tôi được nghe rất nhiều từ bạn bè quanh tôi, mỗi khi nói về người quê mình. Phải rồi, người dân quê ta sống tình cảm lắm. Vừa hiếu nghĩa lại hiếu tình, phải chăng chính sự khắc nghiệt của thời tiết, sự thiếu thốn về vật chất mà con người quê ta xưa kia phải đùm bọc, yêu thương, giúp đỡ nhau nhiều hơn, từ đó sinh ra tính cách ấy? Đến đây, tôi lại chợt nhớ đến những câu thơ của nhà thơ Huy Cận trong bài "Gửi bạn người Nghệ-Tĩnh". Những câu thơ hay và đúng đến kỳ lạ:
Tình xứ Nghệ không mau
Nhưng bén rồi sâu lắng
Quen xứ Nghệ quen lâu
Càng tình sâu nghĩa nặng...
Người xứ Nghệ sống nặng tình, nặng nghĩa nhưng lại thâm trầm, sâu lắng, lúc chưa quen, mới gặp thường ý tứ, giữ mình, ít nói, rất nội tâm nhưng một khi đã quen thân, sâu nặng lại chất chứa tình cảm.
Nói về tính cách người Nghệ, xưa kia tác giả Nghệ An ký cũng từng viết: "Người Nghệ An khí chất chất phác đôn hậu, đức tính từ tốn, chậm chạp, không sắc sảo cho nên làm việc gì cũng cẩn thận, bền vững, ít bị xao động bởi những lợi hại trước mắt". Một trong những bộ phận thể hiện rõ tính cách người Nghệ là các nhà văn. Không nhắc tới những bậc nho gia đã thành danh thuở trước, chỉ điểm qua vài gương mặt văn sĩ đời nay, cũng thấy ngay điều đó. Họ là học giả Đặng Thai Mai với những trang viết "phải phất phong vị xứ Nghệ, tạp văn của ông vừa có cái thâm thuý của nhà nho, vừa có cái hài hước của những ông trạng Nghệ". Đó là nữ nhà văn Võ Thị Hảo, tác giả của tiểu thuyết lịch sử nổi tiếng Giàn Thiêu. Cái chất Nghệ trong bà tươi rói đầu ngọn bút, tạo nên những trang viết gân guốc, mạnh mẽ làm say lòng bạn đọc thời nay. Hoặc như nhà thơ Nguyễn Bùi Vợi cũng đã thổi vào thơ ca mình khí chất ông đồ của mảnh đất miền Trung đầy nắng và gió. Những câu thơ trong bài thơ "Tiếng Nghệ", chất chứa một tình cảm quê hương sâu đậm với những câu kết đầy da diết:
Gió Lào thổi rạc bờ tre
Chỉ qua giọng nói đã nghe nhọc nhằn
Chắt từ đá sỏi đất cằn
Nên yêu thương mới sâu đằm đó em.
Bước sang thế kỷ 21, quê hương Nghệ An đang cùng cả nước tiến nhanh, tiến mạnh trong bối cảnh mới của đất nước và thời đại. Càng tự hào về quê hương, về tính cách con người quê mình, càng gợi nhắc trong ta niềm mong mỏi của Chủ tịch Hồ Chí Minh - một người con quê Nghệ, lúc sinh thời: "Rất mong đồng bào và nhân dân tỉnh nhà ra sức phấn đấu làm cho Nghệ An mau trở thành một trong những tỉnh khá nhất ở miền Bắc". Tự thấy trách nhiệm của thế hệ trẻ tỉnh ta đối với quê hương thật to lớn nhường nào!
Hồ Viết Thịnh (Báo Nghệ An)