Dòng Họ Nguyễn Hữu xã Vĩnh Sơn, huyện Anh Sơn đón bằng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.
Dòng họ Nguyễn Hữu ở Vĩnh Sơn, Anh Sơn bắt nguồn từ vùng Kẻ Kia, nay là Nam Thượng, Nam Đàn. Đến đời ông Đức Hoa đã di cư lên vùng Anh Sơn sinh sống và hình thành nên dòng họ Nguyễn Hữu tại đây. Sau khi ông mất, con cháu cho xây dựng nhà thờ để thờ thuỷ tổ.
Ông Nguyễn Hữu Châu, tức Nguyễn Hữu Chí hiệu là Đức Hoa.
Tương truyền, ông Đức Hoa sinh ra đã là một cậu bé khôi ngô tuấn tú tướng mạo khác thường. Từ nhỏ ông đã được cha dạy dỗ chu đáo, cho ăn học với mong ước con được vinh danh trên con đường khoa bảng nối gót tổ tiên, rạng ngời dòng họ tộc.
Đức Hoa lớn lên học hành chăm chỉ và đỗ đạt làm quan dưới thời Lê Trung Hưng. Điều ấy cũng phù hợp với nội dung sắc phong “ Dực Bảo Trung Hưng Linh Phù” “ Bản xứ Lê Triều Dực Sơn Nguyễn Quý Công chí thuần”. Ông từng được bổ nhiệm làm một chức quan võ, khi tuổi đời còn rất trẻ và có nhiều cống hiến cho triều đình Lê - Trịnh. Chức vụ cao nhất mà ông từng giữ được ghi trong hiệu bụt là “ Tiền trung Viện tướng quân, Kim Ngô đô đốc chi huy sứ”. Thời nhà Lê, chức đô đốc chỉ huy sứ có hàm chánh tam phẩm. Đó là hàm rất cao. Kim Ngô là chỉ vệ Kim Ngô, là đạo quân bảo vệ kinh thành Thăng Long. Như vậy, có thể hiểu, ông Đức Hoa từng là chỉ huy lực lượng quân đội bảo vệ kinh thành Thăng Long.
Đức Hoa tuy rất có tài thao lược nhưng vẫn hội của vua Lê chúa Trịnh đã đến lúc tàn cục, thời buổi rối ren, quan trường loạn lạc, các phe phái phong kiến tranh dành quyền bính, gây ra nội chiến và dẫn đất nước đến thảm hoạ bị phân chia.
Trong hoàn cảnh quan trường như vậy, khó mà làm được việc tốt cho dân nên ông quan họ Nguyễn đã xin trở về quê cũ tìm đường đi riêng để cứu giúp dân lành.
Sau khi thời gian ở quê, ông đã tìm cách trở lại vùng chiến địa ngày xưa, đó là vùng Khả Lưu, Bồ Ải mà nay là xã Vĩnh Sơn, huyện Anh Sơn, khai canh, tái sinh một vùng đất mới nhằm cứu hộ dân nghèo đang trong cơn đói khổ, tha phương cầu thực.
Vùng đất mà ông Đức Hoa tìm đến là nơi diễn ra những trận đánh hiển hách của nghĩa quân Lam Sơn tiêu diệt quân Minh xâm lược trên đường tiến quân xuống vây thành Nghệ An, sau khi làm nên chiến thắng “ Miền Trà Lân trúc chẻ tro bay”.
Trong thế kỷ thứ XVI, vùng đất Đại Điền là nơi giao tranh thường xuyên của quân Lê - Trịnh với quân nhà Mạc, do đó bị tàn phá ghê gớm và lâu ngày trở thành hoang rậm.
Buổi đầu, công cuộc khai thác, cải tạo vùng đất mới vô cùng khó khăn, gian khổ. Nhưng với sự lao động mệt mài từ ngày này sang ngày khác, những vùng đất bỏ hoang dần dần được cải tạo, tiềm năng được đánh thức. Dân cư ngày một đông đúc, làng mạc ngày càng phồn thịnh.
Cụ tổ họ Nguyễn Hữu còn đẩy mạnh việc làm cầu đường, đắp đập ruộng xối, làm đường liên thôn để giao thông thuận tiện.
Không những vậy, cụ tổ họ Nguyễn Hữu còn là một thầy thuốc giỏi của cả vùng, ông từng bốc thuốc gia truyền để chữa bệnh cho dân.
Đặc biệt cụ tổ họ Nguyễn Hữu còn rất chú trọng đến đời sống tâm linh cho nhân làng. Ông đã vận động nhân dân xây dựng đình, chùa, lập đền thờ…
Vốn làm vị quan tài ba, học cao, biết rộng, ông Đức Hoa không chỉ chú trọng đến cái ăn, cái ở cũng như đời sống văn hoá tâm linh của dân làng mà ông còn muốn nâng cao trình độ cho nhân dân. Đấy là nguyên nhân để ông từng tổ chức dạy chữ cho dân làng. Công lao của ông đối với dân Đại Điền là hết sức to lớn.
Trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh và trong đấu tranh giải phóng dân tộc, con cháu của cụ đã tham gia cướp chính quyền như cụ Nguyễn Hữu Mai, Nguyễn Hữu Trinh là cán bộ tiền khởi nghĩa, các cụ Nguyễn Hữu Huy, Nguyễn Hữu Phúc, Nguyễn Hữu Khoa, Nguyễn Hữu Phiên, Nguyễn Hữu Tùng, Nguyễn Hữu Đản, Nguyễn Hữu Kiếng…là những cán bộ Việt Minh, Liên Việt.
Sau cách mạng các con cháu đã tham gia lực lượng vũ trang, cán bộ quản lý, cán bộ khoa học…trong các cơ quan của Đảng và Nhà nước.
Hiện nay con cháu cụ nhiều người đã trở thành cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý, cán bộ khoa học như Bác sỹ, Kỹ sư, Thạch sỹ, Tiến sỹ, Phó giáo sư….đang công tác trên mọi miền của đất nước đều cố gắng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ để xứng đáng là con cháu của dòng họ./.
* Hi chúc mừng những ai là con cháu họ Nguyễn ngài Anh Sơn trên 4rum nhé. Cúoi năm có hội lớn coi rồi